dyplomanta

I po dyplomie

2008-10-30T16:29:00.000-07:00

Spieszę donieść, iż moja praca magisterska została oceniona na

5,0

Idę spać, fotki z obrony niebawem...

Kończymy znaczy...

2008-10-28T11:38:00.001-07:00

Dwór Ledóchowskich - inwentaryzacja

2008-10-23T10:28:00.001-07:00

A właściwie dwór Bzowskiego. Niedawno, dzięki uprzejmości sióstr urszulanek, wykonałem jego inwentaryzację. Ładna rzecz. W środku nieco niepraktyczny (wielkie pokoje-komnaty, część z nich przejściowa), ale od czegóż zamysł projektanta :)

Krok za krokiem...

2008-10-23T01:23:00.000-07:00

1. Położenie: wszelkie mapy, umiejscowienie Lipnicy, powiązania z regionem ooooo
2. Ikonografia ooooo
3. Konserwacja: fazy rozwoju miasta, zabytki ooooo
4. Fizjonomia miasta: stan istniejący ooooo
5. Plansza główna: projekt rozwoju miasta oooo
6. Projekt nawierzchni rynku oooo
7. Detale techniczne oooo
8. Rynek: elewacje istniejące ooooo
9. Rynek: elewacje projektowane ooooo
10. Dom lipnicki (typowy) ooooo
11. Dom lipnicki: cd. ooo
12. Inwentaryzacja Dworu Ledóchowskich ooooo
13. Projekt altany ooooo
14. Inspiracje, zapis miejsca oooo

Walczymy dalej...

2008-10-08T10:57:00.000-07:00

1. Położenie: wszelkie mapy, umiejscowienie Lipnicy, powiązania z regionem oooo
2. Fizjonomia miasta: stan istniejący ooooo
3. Konserwacja: fazy rozwoju miasta, zabytki ooooo
4. Plansza główna: projekt rozwoju miasta oooo
5. Rynek: elewacje istniejące ooooo
6. Rynek: elewacje projektowane ooooo
7. Projekt nawierzchni rynku oooo
8. Dom lipnicki (typowy) ooooo
9. Dom lipnicki: cd. (to jednak sporo rysunków) ooo
10. Zieleń miejska (tereny rekreacyjne, altana) ooooo
11. Kanał ulgi (czyli przeciwpowodziowy) ooo
12. Inwentaryzacja Dworu Ledóchowskich oo
13. Inspiracje, zapis miejsca oooo
14. Ikonografia ooooo

Haiku na dziś

2008-09-29T10:33:00.001-07:00

O, Masakatsu
Mogłeś studiować prawo
O, Masakatsu!

Zło się zbliża...

2008-09-27T16:44:00.001-07:00

Podsumowanie prac projektowych - ostatni esej

2008-09-27T16:33:00.001-07:00

Rok pracy nad projektem dyplomowym (a niemal 3 lata poświęcone problematyce architektonicznej i urbanistycznej Lipnicy) to czas na tyle długi, iż można pokusić się o podsumowanie poruszonych tematów – zarówno tych w pewnym stopniu już zakończonych, jak i takich które dopiero czekają na analizę. Te ostatnie są równie istotne, gdyż po pierwsze uzmysłowią zakres zagadnień projektowania przestrzeni w tak małej – mogłoby się wydawać – miejscowości. Po drugie, będzie to (mam nadzieję) punkt wyjścia dla moich przyszłych studiów.

Niezwykle łatwo lekceważyć problemy projektowe małych miasteczek – spotkałem się z tym podczas prac nad dyplomem, w dodatku w kilku różnych środowiskach. O ile u mieszkańców metropolii (tu: Krakowa) to nie dziwi (kwestia skali) tak u samych Lipniczan już tak. Często widziałem niezrozumienie, czasem przeradzające się nawet w agresję. Wydawać się może, iż rdzenni mieszkańcy nie widzą tych spraw (jak również możliwości rozwiązań) w takim stopniu jak osoba przyjezdna – wynika to najpewniej z przyzwyczajenia do istniejącej rzeczywistości, jak również po części z braku wiary w możliwości kreacyjne naszego zawodu. Tym większa więc odpowiedzialność architekta, nie tylko za techniczną część projektu, ale i aspekty „socjologiczno-marketingowe”.

Inna sprawa, że dobra realizacja obroni się sama, a każdy błąd zostanie wykryty przez użytkowników. Warto jednak nawiązać „płaszczyznę dialogu” z mieszkańcami i wysłuchać ich potrzeb. Dobry architekt musi być po trosze psychologiem – największą bowiem sztuka jest wydobycie potrzeb zazwyczaj niezwerbalizowanych – palące problemy są zazwyczaj rozwiązywane we własnym (nierzadko amatorskim) zakresie.

Olbrzymia pokusą było projektowanie rekompozycji miasta li tylko jako przestrzeni sprowadzonej do masy ziemi, wody, zieleni i budynków (oraz stref między nimi). Podstawowym problemem są tu jednak kwestie socjologiczno-demograficzne. Mówiąc wprost: Lipnica powoli się wyludnia. Młodzież od dobrych kilku lat ma ambicję kończyć szkołę średnią w odległej o 20 km Bochni, a później – studia w Krakowie. Nie dziwi chęć awansu społecznego, nie należy też nic robić w kierunku utemperowania takich chęci (niestety - kręgi władzy lokalnej chętnie by zatrzymały uczniów w miejscowej szkole zawodowej). Pytanie które należy sobie zadać brzmi: co zrobić, aby do Lipnicy ludzie przyjeżdżali (choćby na pół dnia), oraz żeby się tu osiedlali?

Nie przyjadą, jeśli nie będą mieć powodu, to rzecz oczywista. Obecnie ściągają tu w sezonie letnim turyści (w niezbyt dużych ilościach), pielgrzymi (Lipnica jako sanktuarium trojga świętych), grzybiarze… największe tłumy zobaczyć można w czasie odpustów oraz przede wszystkim w Niedzielę Palmową, kiedy to liczba gości w mieście czyni niemożliwym przejazd przez rynek. Są to jednak incydenty, nie mające wielkiego wpływu na rozwój miasta (choć bez nich miejscowość z pewnością podupadłaby jeszcze bardziej). Lipnicy brakuje charakteru, stylu, swego rodzaju identyfikatora. Co mogłoby być takim symbolem miasta? Co byłoby adekwatnym „piętnem”?

W lipcu tego roku, przed kościołem św. Leonarda odbył się koncert muzyki dawnej – użyto m.in. zachowanego pozytywu szkatulnego, jednego z niewielu jakie przetrwały do naszych czasów. Wydarzenie ściągnęło sporo ludzi. Ale to również incydent… Przestanie być on jednak incydentem, jeśli weźmiemy pod uwagę inną informację – w październiku do Lipnicy przyjechać ma światowej sławy skrzypek Nigel Kennedy, uczeń samego Jehudi Menuhina. Zorganizujmy jeszcze 3-4 imprezy tego typu, zbudujmy infrastrukturę (muszlę koncertową postawić można w wielu miejscach) – i gotowe! W świat pójdzie informacja że Lipnica to „miasto muzyki”. A wtedy pole do popisu otwarte: czy ściągnie się tutaj jakichś muzyków, kompozytorów, szkoły muzyczne? Nie wiem. Niewiele jednak potrzeba, aby stworzyć takie miejsce, miejsce z charakterem, zwłaszcza że w okolicy działają już trzy zespoły: kabaretowy, folklorystyczny i rockowy. „Im więcej pluralizmu, tym więcej majestatu”, pisze Ludwik Stomma (i to o sztuce!).

A może inaczej? Może „miasto malarzy”? Ale już nie regionalnych, tylko prawdziwych szaleńców z Placu Matejki? Cóż szkodzi użyczyć jakiegoś budynku, w którym ASP zrobi dom plenerowy? Miejsc do malowania i rysowania jest aż nadto, i pojedynczych obiektów,
i detali, i miejskich wnętrz, i wzgórz…

A może jeszcze inaczej? Nie wiem. Pomysłów mogą być setki, ale na pewno dobrym kierunkiem jest sztuka. Czy 20 lat temu ktoś słyszał o Gardzienicach? Nie. Ot, maleńka wioseczka gdzieś na krańcach Polski. Obecnie jest to nazwa znana każdemu miłośnikowi teatru – i to wcale nie fanatycznemu. Grupa zapaleńców założyła tam ośrodek teatralny – i rozsławiła miejscowość w całej Polsce, a i poza jej granicami również. Dlaczego nie zrobić podobnie z Lipnicą?

Kolejną kwestią jest rola Lipnicy jako lokalnego centrum społeczności rolniczo-chłopskiej. Należy odpowiedzieć sobie czy taką ma pozostać, czy też może zawalczyć z Wiśniczem o społeczność stricte „miejską”, a więc pracującą w sektorze usługowym bądź pracy umysłowej. Skoro zakładam pewien rozwój miejscowości, sugeruję również zmianę struktury społecznościowej mieszkańców. Tak, by ci, którzy dziś wyjeżdżają jako „chłopi”, mogli wrócić jako „mieszczanie”.

Tyle „socjologia” miasta. Co do technicznej części projektu, założenie było proste – „poprawmy miasto”. Rzecz jasna, większość zaproponowanych przeze mnie rozwiązań nie pojawi się w najbliższych latach na pewno – już to ze względów finansowych, już to – społecznych. Zmiana struktury własności parcel to chyba najtrudniejszy proces, ale wszak przebudowa miasta to proces trwający kilkadziesiąt lat, i rzadko kiedy przeprowadzana jest w 100%.

Na pewno potrzebnym zabiegiem jest wytyczenie obwodnicy dla staromieścia. O ile początkowa odnoga (skręt w lewo przed nowym cmentarzem, jadąc od Królówki) układa się idealnie, bo wzdłuż istniejących podziałów terenu, tak od północy Lipnicy kłaść się będzie w poprzek parcel. Nie zgodzę się też z zaproponowanym przez Gminę rozwiązaniem polegającym na wytyczeniu obwodnicy na przełaj przez Uszwicę, strome stoki, ulicę odchodzącą od dworu Ledóchowskich i same tyły pałacu. Jest to rozwiązanie niezbyt szczęśliwe, zarówno pod względem kosztów jak i estetyki – taka obwodnica skasuje jedne z najładniejszych miejsc w okolicy.

Na pewno warto pomyśleć o przestrzeni rekreacyjnej Lipnicy. W moim projekcie sugeruję otoczenie miasta terenami zielonymi, umożliwiającymi swobodny przemarsz wokół miasta, a zawierającymi w sobie zarówno obszary spacerowe, jak i sportowe czy cmentarz Taka „obręcz” uformuje wreszcie Lipnicę w odpowiedni miastu kształt i sprzyjać będzie jej późniejszemu, zdefiniowanemu rozwojowi.

Skoro określona jest przestrzeń, warto ją zapełnić. Przewiduję zarówno rozrost staromieścia („przełamując” niejako zabudową sztywny układ średniowieczny) jak i budowę osiedli najzupełniej nowoczesnych. Nie rozrysowuję jednak całości, jako że rozwój miasta pociągnie za sobą stworzenie nowych funkcji, których tu nie chcę projektować.

Pozostałe zagadnienia projektowe wymienione są w opisie dyplomu. Lipnica Murowana jest wdzięcznym obiektem, kopalnią tematów i problemów z którymi może zmierzyć się architekt – urbanista. Kończąc pracę dyplomową, wyrażam jednocześnie nadzieję iż jeszcze nie raz podejmę się działań projektowych w tej miejscowości, oraz że zmienią się one kiedyś w konkretne realizacje.

Praca wre...

2008-09-23T11:59:00.000-07:00

Zdobyłem nowy, lepszy podkład (PK zaczęła skanować mapy, hura!). Mapki, mapki, mapki, inwentaryzacja Dworu, dom lipnicki typowy-typowy. Quest na dziś - zamknąć 10 plansz.

Czy mi się uda?
...
Porozmawiajmy o czymś innym...

edit.

1. Położenie: wszelkie mapy, umiejscowienie Lipnicy, powiązania z regionem oooo
2. Fizjonomia miasta: stan istniejący ooooo
3. Konserwacja: fazy rozwoju miasta, zabytki ooooo
4. Plansza główna: projekt rozwoju miasta oooo
5. Rynek: elewacje istniejące oo
6. Rynek: elewacje projektowane oooo
7. Projekt nawierzchni rynku ooo
8. Dom lipnicki (typowy) ooooo
9. Dom lipnicki: cd. (to jednak sporo rysunków) oo
10. Zieleń miejska (tereny rekreacyjne, altana) ooooo
11. Kanał ulgi (czyli przeciwpowodziowy) oo
12. Inwentaryzacja Dworu Ledóchowskich oo
13. Inspiracje, zapis miejsca oooo
14. Ikonografia ooooo

Aktualizacja...

2008-09-21T14:58:00.000-07:00

1. Położenie: wszelkie mapy, umiejscowienie Lipnicy, powiązania z regionem ooo
2. Fizjonomia miasta: stan istniejący oooo
3. Konserwacja: fazy rozwoju miasta, zabytki ooooo
4. Plansza główna: projekt rozwoju miasta ooo
5. Rynek: elewacje istniejące oo
6. Rynek: elewacje projektowane oooo
7. Projekt nawierzchni rynku ooo
8. Dom lipnicki (typowy) ooooo
9. Dom lipnicki: cd. (to jednak sporo rysunków) oo
10. Zieleń miejska (tereny rekreacyjne, altana) oooo
11. Kanał ulgi (czyli przeciwpowodziowy) o
12. Inwentaryzacja Dworu Ledóchowskich oo
13. Inspiracje, zapis miejsca ooo
14. Ikonografia ooooo

Prace trwają...

2008-09-17T07:03:00.000-07:00

Dziś zajmuję się starą ikonografią, co najpewniej zajmie jedną planszę. Poniżej powojenna fotografia rynku lipnickiego.

Aha - ostatni wpis dotyczył konsultacji dyplomowych, a nie obrony pracy :).

Haiku na jutro

2008-09-15T02:35:00.000-07:00

Samotny student
Jutro go przemagluje
Trzech profesorów

Dwór Ledóchowskich

2008-09-12T03:16:00.000-07:00

Wybieram się właśnie do Lipnicy Murowanej - wpadam na chwilę celem wykonania inwentaryzacji Dworu. Prace ruszają z kopyta...

Iaido w Lipnicy!

2008-09-11T01:06:00.000-07:00

W najbliższą sobotę, o 18:00, w ramach wielopunktowej imprezy charytatywnej, odbędzie się w Lipnicy pokaz iaido - japońskiej sztuki błyskawicznego dobywania miecza. Prosiemy!

Do obrony jakiś miesiąc z hakiem, a ja w malinach!

2008-09-10T23:26:00.000-07:00

Plan bojowy na czas najbliższy zakłada:
- wizytę u konsultantów w przyszłym tygodniu (obwodnica dla Lipnicy + most nad kanałem ulgi)
- złożenie pracy u recenzenta w pierwszych dniach października, czytaj za 3 tygodnie

Słowem, zbyt wiele czasu nie zostało!

Wczoraj ustaliłem z Promotorem listę plansz projektowych, które powolutku zaczynam składać z rysunków robionych w ciągu ostatnich... 3 lat? (nie pierwszy to mój projekt dot. Lipnicy :) )
Obok w skali 5 stopniowej stopień zaawansowania (już na czysto!) każdej planszy:

1. Położenie: wszelkie mapy, umiejscowienie Lipnicy, powiązania z regionem oo
2. Fizjonomia miasta: stan istniejący oooo
3. Konserwacja: fazy rozwoju miasta, zabytki o
4. Plansza główna: projekt rozwoju miasta ooo
5. Rynek: elewacje istniejące o
6. Rynek: elewacje projektowane oooo
7. Projekt nawierzchni rynku ooo
8. Dom lipnicki (typowy) ooooo
9. Dom lipnicki: cd. (to jednak sporo rysunków) oo
10. Zieleń miejska (tereny rekreacyjne, altana) oooo
11. Kanał ulgi (czyli przeciwpowodziowy) _
12. Inwentaryzacja Dworu Ledóchowskich _
13. Inspiracje, zapis miejsca ooo
14. Któraś z w/w plansz jest podwójna... ?

W sumie wyjdzie 14 arkuszy. Na naszym wydziale obowiązującym wymiarem jest B1 - 100x70, slowem rozwieszona praca będzie mieć powierzchnię prawie 10 m.kw...

Matka Boska Apokaliptyczna

2008-07-27T06:05:00.000-07:00

Zgodnie z zapowiedzią i specjalnie dla Juliana ;) - wiśnicka figura Matki Boskiej. Wszystkim tym, którym wyobraźnia podpowiedziała nie wiadomo co, przypominam że między słowami "apokalipsa" i "postapokalipsa" zachodzi jednak pewna różnica.
(Wiśnicz, przypominam, to takie małe miasteczko koło Lipnicy)

Wygląda porządnie, zgodnie zresztą z opisem - "obleczona w słońce a księżyc pod jej stopami"

OK, rysy dość groźne. I ta twarz w cieniu. I uśmiech.
W zasadzie jestem usatysfakcjonowany.

Wiśniczanie uwielbiają stawiać pomniki i figury oraz wmurowywać tablice. Nowy Wiśnicz jest miejscowością o największej w Polsce liczbie tego typu obiektów na jednego mieszkańca. Szkoda tylko że robione są w tej samej manierze.
Oczywiście, nie mogło zabraknąć pomnika papieskiego. Patrząc na to co wyrabia się w innych miejscowościach, przyznać należy iż ten monument jest całkiem udany.

Największym jednak pomnikiem w Wiśniczu jest Chrystus Władca Świata (to już postapokalipsa). Zdjęcie zrobione pod słońce, a jak. Z daleka przypomina jakiegoś papieża, a to z uwagi na berło i tiarę.

A dzień później byłem w Lipnicy. Wakacje, czas odpustów - tu przystrojona figura św. Szymona.

Muzyka w Lipnicy

2008-07-16T01:16:00.001-07:00

Drodzy moi!

Lipnica to nie jest jakiś tam skansenik gdzieś tam w Małopolsce. Ośmielę się zasugerować iż robi się z niej powolutku nieomal centrum kulturalne (co daj Boże). 4 dni temu w kościele św. Leonarda odbył się "Koncert Muzyki Dawnej". Ciekawostką było m. in. użycie pozytywu szkatulnego. Takich instrumentów zachowało się w Polsce siedem - jeden z nich znajduje się oczywiście w Lipnicy.

Muzyka dawna muzyką dawną - ale nie można przecież osiąść na laurach, nie?

To jest Nigel Kennedy. Anglik, najlepszy uczeń Jehudi Menuhina, dyrektor artystyczny Filharmonii Krakowskiej, właściciel oryginalnego Stradivariusa bla bla bla...
Przede wszystkim: najlepszy skrzypek Europy. I najważniejsze - przyjeżdża we wrześniu dać koncert w Lipnicy!

(podobno po lekturze tego bloga, tak słyszałem w każdym razie :)

Park

2008-07-03T00:59:00.000-07:00

Czy pamiętacie lipnicki park za dworem Ledóchowskich? Jeszcze kilka miesięcy temu wyglądał tak:

Czyli w zasadzie bida, kilka rachitycznych tyczek i to wszystko...

Jednak jakież było moje zdziwienie gdy przyjechałem tam przedwczoraj...

Pierwsza myśl nieomal pozbawiła mnie przytomności!

Ktoś zrealizował mój projekt!

W dodatku nie płacąc wynagrodzenia!

Po chwili jednak czujność przyszłego inżyniera zatryumfowała... drzewa mają taką niepokojącą właściwość, że na wiosnę zagęszczają przestrzeń wokół siebie. W zasadzie nawet nieźle, projekt nie będzie wskrzeszeniem parku, a jego rozwojem/rozrostem... Poza bowiem gęstym zagajnikiem reszta terenu przydworskiego świeci pustkami...

"Kępka" lip wyznaczających naroże parku. Akurat kwitną... od aromatu może się nieźle zakręcić w głowie...

Wschodnia ściana-granica parku.

Który jednakowoż użytkowany jest w różnych miejscach na różne sposoby - tu hodowla kukurydzy...

Końcowy projekt parku mam nadzieję pojawi się tutaj początkiem sierpnia...

Mapa okolic Lipnicy

2008-06-26T23:10:00.000-07:00

Takie "cuś" znalazłem:

Jest to fragment mapy "Plan der drey Kreise naemlich Myslenice, Bochnia und Neu Sandec" z 1790 r. Oryginał jest w posiadaniu Archiwum Państwowego w Krakowie.

Procesja

2008-06-26T06:43:00.000-07:00

Przypadkiem trafiłem do Lipnicy akurat podczas procesji Oktawy Bożego Ciała... oczywiście narobiłem masę zdjęć, których kilka umieszczam:

Sztandar strażacki, chwila przed procesją.

Udało mi się zrobić trochę zdjęć przed procesją, w tym momencie odbywała się msza, a figury oczekiwały na przemarsz wokół kościoła...

Niesamowity klimat, prawda?

Łyk architektury, tu sygnaturka kościoła parafialnego.

Boże!

2008-05-15T13:04:00.000-07:00

Prawie miesiąc bez aktualizacji blogaska! Oczywiście prace postępują ale są hm hm... mało widoczne. W Lipnicy bywam raz na tydzień, nawiązałem wreszcie nić porozumienia (a raczej linę okrętową) z przedstawicielami władz lokalnych, no a obecnie tłukę kolejny esej, tym razem poświęcony tematyce odbudowy murów miejskich.

Kamienne czaszki na lipnickim cmentarzu

2008-04-24T05:03:00.001-07:00

Stary cmentarz lipnicki ma przebogatą przeszłość. Założony początkowo jako dodatkowy cmentarzyk przykościelny, rozrastał się w miarę pojawiania się kolejnych klęsk i wojen. Na jego to terenie grzebano choleryków, tuż obok niego grzebano również samobójców i nieochrzczone dzieci.
Stare nagrobki zdobiono bardzo często motywem czaszki i piszczeli. Pozwoliłem sobie kilka sfotografować i tu umieścić...

Niestety, jeśli ktoś się nimi nie zajmie, to za jakiś czas woda i wiatr wykruszą je do cna...

Dąb cmentarny

2008-04-23T11:17:00.001-07:00

Na starym cmentarzu lipnickim rośnie dąb...

Jest stary, wręcz sędziwy - ma kilka setek lat...

... i wielką dziurę.

Co ja plotę - dąb jest wręcz pusty w środku! Można do niego wleźć...

... i zobaczyć jak wygląda... że w rzeczywistości jest zaledwie szkieletem drzewa...

Rośnie na cmentarzu... wielki, pół-martwy, straszący sękatymi konarami... stary, cmentarny dąb lipnicki...

Zdjęcia z wieży kościelnej!

2008-04-13T10:37:00.000-07:00

Dzięki uprzejmości i pomocy dziekana Lipnicy, ks. Zbigniewa Krasa, mogłem dostać się na najwyższy punkt w miasteczku- wieżę kościoła parafialnego. Oto zdjęcia z okna południowego.

Rynek lipnicki

Z prawej - plebania, pośrodku piwnice przyszłego Domu Pielgrzyma.

Północne działki przyrynkowe. Drugi od prawej w szeregu - jedyny zachowany XIXwieczny dom podcieniowy.

Dwór Ledóchowskich z niecodziennej perspektywy.

Szkoła trywialna

2008-04-09T10:34:00.000-07:00

Dochodzą mię słuchy, iż publisia żąda mniej tekstów, a więcej zdjęć. Przychylając się żądaniu, niniejszym:

Jest to budynek szkoły trywialnej. Ciężko określić datę jego powstania, bo szkoła parafialna jako taka istniała w tym miejscu już w Średniowieczu, budynek jednak płonął kilkakrotnie.

Ostatnia przebudowa miała miejsce w 1824 lub 28, oczywiście po pożarze.

Obecnie mieści się tutaj Izba Regionalna - muzeum dawnych sprzętów.

Projekty domów

Chronologia architektoniczno-urbanistyczna Lipnicy Murowanej

2008-04-07T14:01:00.000-07:00

Za dworem Ledóchowskich rośnie park. Park jest zapuszczony, rośnie tam sporo samosiejek, zachowało się jednak trochę drzew wiekowych. M.in. rośnie tam stara lipa. Ten gatunek nie jest niczym wyjątkowym w nomen omen Lipnicy, ale ten konkretnie egzemplarz rośnie na... bulwie...

Ktoś usypał spory pagórek i posadził na nim lipę. Drzewo przeryło podstawę korzeniami, dzięki czemu w zbliżeniu wygląda jak Drzewo Świata z Warcrafta 3 :).

Śmieszne, no nie? W moim nowym parku - rzecz idealna :)

Z innej beczki: los nigdy nie oszczędzał Lipnicy. Oto krótka chronologia mojego autorstwa, tłumacząca niejako powstanie modlitwy "Od ognia, głodu, wojny i powietrza, zachowaj nas Panie":

1141 r. – Na miejscu chramu Świętowita wybudowany zostaje pierwszy kościół Lipnicy pw. Św. Leonarda[1]. Bezgłowa figura-słup służy do dziś jako konstrukcja ołtarza.

1144 r. – Erygowanie parafii lipnickiej.

1260 r. – Tatarzy grabią osadę lipnicką.

1288 r. – Drugi najazd tatarski.

1326 r. – Nadanie praw miejskich. Zasadźca Konrad odbiera z rąk króla Władysława Łokietka akt lokacyjny na prawie średzkim oraz dziedziczne wójtostwo. Lokacja miasta na powierzchni 100 łanów frankońskich[2].

1356 r. – Kazimierz Wielki powołuje Sąd Królewski. W ławie zasiada siedmiu wójtów: bocheński, wielicki, dobczycki, olkuski, myślenicki, wolbromski i lipnicki.

1363 r. – Kazimierz Wielki funduje nowy kościół parafialny pw. Św. Andrzeja Apostoła.

1373 r. – Utworzenie dekanatu[3] lipnickiego.

1379 r. – Elżbieta Łokietkówna zmienia system prawny miasta (stanowiącego jej wiano ślubne) ze średzkiego na magdeburski, oraz nadaje przywilej urządzania targu w każdą sobotę.

Ok. 1380 r. - Opasanie Lipnicy murami miejskimi. Nazwa miasta wzbogacona słowem „murata” – „murowana”

Ok. 1400 – Lipnica Murowana staje się siedzibą starostwa niegrodowego[4].

1429 r. – Kazimierz Jagiellończyk nadaje miastu przywilej urządzania corocznego jarmarku [5]w dzień św. Andrzeja Apostoła.

1492 r. – Kazimierz Jagiellończyk funduje kościół pw. Świętego Krzyża (istniejący do 1748 r.) oraz szpital miejski (istniejący do 1733 r.)

1500 r. – Pożar miasta. Płonie połowa budynków, m.in. kościół parafialny

1502 r. - Przebudowa (a w zasadzie budowa nowego) kościoła św. Leonarda, który na 10 lat przejmuje funkcję kościoła parafialnego.

1512 r. – Zakończenie odbudowy kościoła parafialnego.

1520 r. – Pożar miasta.

Ok. 1550 r. – Budowa kościoła pw. Św. Urszuli z Towarzyszkami (zniszczony po 1730 r.).

1639 r. – Władysław IV nadaje miastu przywilej organizowania drugiego dnia targowego w tygodniu – środy.

1648 r. – Na miejscu domu rodzinnego św. Szymona[6] wybudowany zostaje kościół pod jego wezwaniem.

1653 r. – Koniec kilkuletniej zarazy w Lipnicy

1655 r. – „Potop szwedzki”. W ciągu dwóch lat wojska szwedzkie, węgierskie i kozackie palą i grabią Lipnicę. Początek upadku znaczenia miasta.

1684 r. – Jan III Sobieski nadaje miastu przywilej organizowania dwóch kolejnych, corocznych jarmarków.

1686 r. – Budowa zachowanego do dziś dworu starościńskiego (tzw, „koncesu”) – kamienicy w północno-zachodnim rogu rynku. Jako materiał na budowę służą kamienie z murów miejskich.

1720 r. – Przebudowa kościoła parafialnego.

1740 r. – Pożar miasta. Kolejny raz kościół parafialny zostaje poważnie uszkodzony.

1771 r. – Kościół pw. Św. Leonarda zyskuje wieżyczkę-dzwonnicę. Wytyczenie terenu pod stary cmentarz.

1810 r. – Pożar miasta.

1824 r. – Pożar miasta. Zawalenie się gotyckiego stropu kościoła parafialnego.

1828 r. – Kolejny pożar. Wytyczenie tzw. „Nowego Miasta” – nowego rynku i pierzei mieszkalnych na wschód od istniejącego układu urbanistycznego.

1836 r. – Właściciel Lipnicy, Kazimierz Bzowski, buduje dwór, zwany później „dworem Ledóchowskich”. Obiekt stanowić ma pierzeję nowego rynku.

1837 r. – Ustawienie figury św. Floriana, patrona strażaków, na miejscu przyszłego rynku „Nowego Miasta”. Projektu nigdy nie zrealizowano.

1841 r. – Budowa drewnianego domu w pierzei północnej rynku lipnickiego – jedynego zachowanego do dzisiaj (stan obiektu: katastrofalny).

1847 r. – Epidemia cholery.

1872 r. – Powódź. Zalanie kościoła pw. Św. Leonarda.

1873 r. – Epidemia cholery.

1880 r. – W Lipnicy powstaje poczta.

1884 r. – Powołanie lipnickiej Straży Pożarnej.

1913 r. – Na rynku Lipnicy staje figura św. Szymona.

1924 r. – Wytyczenie terenu pod nowy cmentarz.

1934 r. – Lipnica Murowana traci prawa miejskie.

1997 r. – Powódź stulecia. Zalanie Lipnicy, uszkodzenie kościoła pw. Św. Leonarda oraz starego cmentarza.

[1] Święty Leonard de Noblac (lub de Limoges), (466-559) francuski rycerz i pustelnik

[2] Ok. 2500 hektarów

[3] Kościelna jednostka administracyjna, pośrednia między diecezją a parafią. Zarządza nią dziekan, zwany również archiprezbiterem.

[4] A więc tzw. „królewszczyzny”. Starosta niegrodowy był zarządcą dóbr, w przeciwieństwie do grodowego, który pełnił funkcje policyjno-sądownicze.

[5] Jarmark organizowany był raz (bądź kilka) na rok, targ to wydarzenie cotygodniowe.

[6] Święty Szymon z Lipnicy (1435-1482), bernardyn, kaznodzieja, patron Krakowa i Lipnicy.

Obiecany esej

2008-03-20T08:21:00.000-07:00

Karta Wenecka

Analiza założeń na przykładzie problemów rewaloryzacji Lipnicy Murowanej

Karta Wenecka (wł. Międzynarodowa Karta Konserwacji i Restauracji Zabytków i Miejsc Zabytkowych – 1964 r.) jest zbiorem reguł, jakimi – wedle jej twórców – powinni się kierować konserwatorzy zabytków. To dokument zawierający wiele zupełnie słusznych tez, i z pewnością do jej powstania przyczyniło się wiele osób o niesłychanej wręcz wiedzy historycznej i konserwatorskiej. Przed przystąpieniem do właściwych prac projektowych przy dyplomie sięgnąłem po ten akt – deklarację, chcąc bowiem zabrać głos w dyskusji, jaką jest konserwacja zabytków, powinienem zapoznać się z fundamentalnymi dla tej dziedziny dokumentami. Jako początkujący adept tej skomplikowanej dziedziny pragnę jednocześnie wypowiedzieć się w temacie wątpliwości, jakie nowicjuszowi pojawiają się na samym początku zgłębiania wiedzy konserwatorskiej. Co niniejszym.

Artykuł 5 Karty głosi, iż „konserwacji zabytków zawsze sprzyja ich użytkowanie na cele użyteczne społecznie; użytkowanie takie jest zatem pożądane, nie może wszakże pociągać za sobą zmian układu bądź wystroju budowli. Są to granice, w jakich należy pojmować i można dopuszczać zagospodarowanie, wymagane przez ewolucję zwyczajów i obyczajów”.

Część pierwsza – zgoda. Nie rozumiem jednak i nie zgadzam się z częścią drugą: oto bowiem dostaję czytelny zakaz zmieniania czegokolwiek np. w wykończeniu wnętrz. Czyż nie należy wymienić rozpadającej się dachówki na inną? Dajmy na to jeden z domów przy Rynku lipnickim (zabytkowy) traci po wichurze znaczną część poszycia dachowego. Dachówka, dodajmy, spłowiała, a więc taka, której koloru już nie znamy. Położenie nowej będzie już z pewnością zmianą wystroju – a co dopiero gdy nie dysponujemy historyczną dachówką (a wyrób, na podstawie istniejących egzemplarzy jest zbyt kosztowny), i zamiast specyficznego „mnicha” położyć możemy wyłącznie „podwójną S” czy inny nowoczesny model? To przykład skrajny, niemniej podobne sytuacje mogą się pojawiać.

Zabytkowy jest również budynek – siedziba władz gminy (Rynek 44). Jednak jego fasada, a zwłaszcza betonowe pylony (nijak nie pasujące do charakteru miasta), aż proszą się o wymianę. Dlaczego ten obiekt ma być jedynym nietypowym obiektem przy rynku? Osobiście proponowałbym całkowitą przebudowę w stylu domu, który stał tam wcześniej, a znamy jego wygląd – łukowata, secesyjna attyka może być lepszą wizytówką miasta niż obecny budynek.

Dlatego odpowiadając na tezę Artykułu 5 – moim zdaniem bardziej wartościowy jest układ urbanistyczny i typ domu lipnickiego (zachowanego w wielu przykładach), niż realność nr 44.

Sądzę bowiem, iż zabytki wartościowe są przede wszystkim ze względu na idee i przesłania jakie wnoszą. Dom przy Rynku, jeśli nie wnosi coś sam z siebie jako forma, jako funkcja – jest tylko okupantem miejsca, które równie dobrze może zająć coś innego. Już bardziej wartościowy jawi mi się tzw. „Trakt Węgierski” – zarośnięta ścieżka, miejscami zatarta, będąca niegdyś szeroką arterią komunikacyjną miasta. Taki trakt niesie ze sobą olbrzymią dozę faktów, jest symbolem Lipnicy jako centrum handlowego, miejsca jarmarków, targów, ostatniego noclegu przed Krakowem…

Artykuł 9 Karty głosi, iż „restauracja jest zabiegiem, który powinien zachować charakter wyjątkowy. Ma ona za cel zachowanie i ujawnienie estetycznych i historycznych wartości zabytku oraz polega na poszanowaniu dawnej substancji i elementów stanowiących autentyczne dokumenty przeszłości. Ustaje ona tam, gdzie zaczyna się domysł, poza tą granicą wszelkie, uznane za nieodzowne prace uzupełniające mają wywodzić się z kompozycji architektonicznej i będą nosić znamię naszych czasów.”

Artykuł 10 głosi, iż „kiedy techniki tradycyjne okazują się niewydolne, wzmocnienie zabytku można zapewnić sięgając do wszelkich nowoczesnych technik konserwatorskich i budowlanych, których skuteczność wykazałyby dane naukowe i zapewniało doświadczenie.”

Pierwsza myśl - jestem w stanie wyobrazić sobie sytuację kiedy oba te Artykuły wchodzą w sprzeczność (zniszczenie zabytkowej ściany bądź ahistoryczna zmiana jej kształtu, aby tylko wzmocnić konstrukcję).

Druga – zabytkowy drewniany XIXwieczny dom przy rynku lipnickim. Budynek tak zniszczony, aż żal patrzeć. Płatwie tak spróchniałe, że kiście drzazg obejmują słupy je podtrzymujące. Brak dachu – krokwie obite papą, co sprawia iż budynek jest po prostu brzydki. Częściowo zawalone ściany, krzywe z tego tytułu okna… Renowacja jest absolutnie niemożliwa, należałoby wymienić większość elementów. Czyż nie lepiej więc postawić w tym miejscu nowy, stylowy dom, a ten relikt historii rozebrać i złożyć częściowo w muzeum czy skansenie? Pod warunkiem rzecz jasna iż nie rozsypie się w proch przy przenoszeniu?

Artykuł 15 głosi, iż […]wszelkie prace rekonstrukcyjne będą wszakże musiały być z góry wykluczone, można brać pod uwagę tylko sama anastylozę, to jest odtworzenie części istniejących, lecz rozproszonych. Elementy scalające będą zawsze rozpoznawalne i będą stanowić minimum niezbędne do zapewnienia warunków zachowania zabytku i przywrócenia ciągłości jego formy.

Problem ten wiąże się z tym o czym wspomniałem powyżej, i przypomina zarazem sytuację w roku 1803, kiedy to Napoleon koronował się w Mediolanie na króla Włoch. Podczas koronacji użyto rzekomo oryginalnych, historycznych insygniów – żelaznej korony Longobardów i berła Karola Wielkiego. De facto były to jednak współczesne repliki tychże. Informacja o tym pojawiła się jednak po wielu latach, gdy świadkowie już nie żyli bądź obchodziły ich już daleko inne sprawy.
Pytanie więc, czy minister Talleyrand, autor tej mistyfikacji, postąpił słusznie? Z jednej strony mamy Napoleona i jego dwór, a także władze włoskie – wszystkich przekonanych, że oto skronie „Boga Wojny” wieńczą starodawne relikwie, co umacnia tryumf pierwszych i poczucie klęski drugich. Z drugiej strony dzisiaj wiadomo że były to podróbki, fałszywe klejnoty. Równie dobrze mógłby się (wg niektórych) koronować Bonaparte drewnianymi insygniami…
Pojawia się więc pytanie – czy autentyczność jest najwyższą wartością? Czy realną autentycznością architektury, urbanistyki nie jest przypadkiem forma, funkcja, nastrój jaki tworzą? Wrażenie absolutnie subiektywne?
Leon Krier w swojej „Architekturze” zwie postawę reprezentowaną przez Kartę – „fetyszyzacją ruin”. Zgadzam się z nim w zupełności – ani w starożytności, ani w średniowieczu nikt ruin wszak nie projektował.

Stawiam więc tezę, iż odbudowa zabytków jest rzeczą najzupełniej słuszną, a w przypadku pewnych niejasności powinno się odwoływać i poszukiwać teoretycznie możliwych rozwiązań w oparciu o inną architekturę w danym regionie czy grupie. Rzecz oczywista, nie nawołuję tu do odtwarzania „po omacku”, im więcej ikonografii, tym lepiej, aliści… Weźmy przykład średniowiecznych fortyfikacji lipnickich - dlaczego nie pokusić się o odtworzenie (choćby fragmentu) odcinka murów miejskich? Zwłaszcza kiedy znamy ich umiejscowienie, a nawet zachował się jeden fragment? O budowlach obronnych Lipnicy nie wiemy nic – ale poza Lipnicą król Kazimierz opasał był murami ponad ćwierć setki innych miast. Pytanie brzmi więc nie: „skąd weźmiemy ikonografię”, ale – „jak, i czy w ogóle, różniły się od siebie mury miejskie stawiane za czasów Kazimierza Wielkiego?”

Jeśli zatem moje rozumowanie jest słuszne, należy Kartę Wenecką traktować li tylko jako pomoc w przemyśleniach projektowych, względnie jako podpowiedź w miejscach wymagających podjęcia wyboru. Jako strażnika wobec szaleńców, ale nic ponad to. Ścisłe bowiem trzymanie się litery „prawa” zabije inwencję i polot projektanta, czyniąc z niego wykonawcę poleceń, a nie twórcę.

Nawał zajęć...

2008-03-12T14:57:00.000-07:00

Projekty się smażą (park, obwodnica, centrum, usługi, cmentarz), ale nie mam nawet czasu żeby przygotować to na bloga. W każdym razie zaczyna się już wszystko klarować, choć Profesor zachęca do przyspieszenia pracy. Przyznaję, zakopałem się w tym, bo też i jest się czym zająć. Mam nadzieję że początkiem kwietnia zdefiniowane mieć już będę wszystkie plansze (bo trzeba Wam wiedzieć, że dyplom wydrukowany będzie na arkuszach 100x70cm, a więc dość sporych). Esej już oceniony, wymaga drobnych poprawek (zawsze tak jest że jak się tekst "odleży", to człowiek sam wyłapuje swoje niezręczności). Czas przysiąść nad częścią opisową...

Tymczasem zdjęcie pomnika Św. Szymona, patrona Lipnicy.

Chata

2008-03-03T15:20:00.000-08:00

Jest-ci Lipnica miejscem gdzie mimo wszystko (czyli: Szwedzi, Niemcy, Ruscy itp) zachowało się jeszcze co nieco wartościowej, drewnianej architektury. Oto przepiękny przykład:

Chata świetna, szkoda tylko że przekryta ordynarną, cementową dachówką. Ale te ściemniałe belki...
Z drugiej strony możemy sobie obejrzeć ni mniej, ni więcej tylko resztki średniowiecznych murów miejskich. Czy w projekcie założyć ich częściowe odbudowanie? :-)

Panorama rynku 3

2008-02-28T14:27:00.000-08:00

I widok dookoła:

Panorama rynku 2

2008-02-27T07:59:00.000-08:00

Rynek lipnicki

2008-02-26T23:01:00.002-08:00

Zaczynamy serię zdjęć panoramicznych :)

Ziemne piwniczki

2008-02-17T01:30:00.000-08:00

Czasu mało na cokolwiek więcej... sesja się kończy, koncepcja projektu parku lipnickiego wysłana do oceny. Tymczasem:

W Lipnicy i okolicach znaleźć można wiele ziemnych piwniczek, obecnie b. rzadko używanych - ludność po "rozebraniu" wołu tudzież cielęcia korzysta z zamrażarek marki MORS, nowe domy posiadają też z reguły własne piwnice tudzież składziki.
Piwniczki ziemne jednak zostały, uatrakcyjniają krajobraz aż miło, dodając mu nieco atmosfery "tajemniczości".

Loszek z pustaków betonowych - no, może niekoniecznie taki materiał nas interesuje, takich obiektów jest jednak najmniej.

Piwniczka z lanego betonu - jedyna jaką znalazłem, więc wyjątkowa.

I tu najciekawszy typ, bo z kamienia - który jak widać kruszeje pod wpływem deszczu i wiatru. Niestety, nikomu to już nie jest potrzebne, wartości zabytkowej nie ma - oczekiwać więc będzie spokojnie na tzw. "śmierć techniczną".

Szkoda.

Po weekendzie...

2008-02-12T05:23:00.000-08:00

Wybyliśmy z Anią na długi (piątek południe - poniedziałek wieczór) weekend. W międzyczasie zaliczyliśmy dwa spacery do Murowanej, machnąłem ok. 180 zdjęć, zbiór materiałów źródłowych powiększył się o kilka pozycji...

Z ciekawostek:
- Nieopodal Lipnicy, w Nowym Wiśniczu, znajduje się figura Matki Boskiej Apokaliptycznej. Zdjęcie niebawem.
- Lipnica Murowana, Górna i Dolna, to po łacinie (wg Długosza) odpowiednio: Lypnycza Murata, Superior et Interior.

Do rzeczy.

Niestety, nie uraczę Was wyłącznie zdjęciami architektury tradycyjnej, wpisującej się w kontekst i nastrój miejsca... niestety, niestety. Nawet w tak małej miejscowości pojawiają się obiekty które trzeźwy człowiek ma ochotę zrównać z ziemią. Panie i panowie, oto

C U R I O S U M

Inkryminowane curiosum stoi na rynku lipnickim. Ma to-to ok 160 cm, powstało na zlecenie włodarzy miejscowości i jest niczym innym jak wielkim kamerdolcem. Z cembrowiną. Cembrowina nie została wymurowana bez powodu...

... curiosum bowiem było FONTANNĄ (sic!). Przez zmyślny otworek u szczytu kamerdolca wylewały się strumienie wody, które szemrząc ściekały po ścianach. Niestety (?!) woda już nie płynie - najpewniej z powodów finansowych. Obecnie curiosum pełni rolę DONICY NA KWIATY.

"Znakomity pomysł, świeża, nowatorska forma, obiekt idealnie odnajduje się wśród małomiasteczkowej zabudowy drewnianej"

!!!!!

Wniosek projektowy - zrównać z ziemią. W ramach zemsty architektonicznej można kamień pociąć i wykorzystać jako okładzinę do podmurówki domu, w ostateczności zmielić na żwir i wysypać nim alejki w parku...

...o którym to parku już niebawem!

Mostek cmentarny na Uszwicy

2008-02-06T06:31:00.001-08:00

Maraton uczelniany trwa.
Przez Lipnicę przepływa sobie maleńka, płyciusieńka rzeczka, zwana Uszwicą. W bliskim sąsiedztwie starego miasta wpływa do niej kilka potoków. Najgłębsze miejsce (największa wysokość skarpy) mieści się w okolicy starego cmentarza. W tejże lokalizacji istnieje obecnie kładka piesza - wąska, i niewykorzystywana do celów pogrzebowych (nawet mimo solidnego mostu nikt nie prowadziłby konduktu pogrzebowego opłotkami, tylko porządnie, przez rynek i główną arterię komunikacyjną).
Stojąc na kładce, możemy popatrzeć na wschód - oto stary cmentarz:

Na południe... prawda że niewinny strumyczek? Podczas powodzi w 1997 to bydlę wyłamało całą zieleń łęgową (dla laików: krzaczory i drzewka rosnące nad wodą), a także porwało ciągnik z przyczepą i przesunęło kilkaset metrów....

Na zachód - skarpa staromiejska.

I na północ - z lewej strony dopływ Potoku Górzańskiego.

Zdjęcia są trochę zamazane (obiektyw!), w weekend będę jednak w Murowanej, postaram się - jak pogoda pozwoli - poprawić co lepsze ujęcia, no i oczywiście narobić nowych fotek, zwłaszcza z Rynku.

Sesja trwa...

2008-02-05T04:39:00.001-08:00

...a co za tym idzie praca wre. W tym tygodniu oddaję projekty, latam za wpisami, a dyplom leży. No, może nie do końca, w czwartek chcę zanieść Profesorowi eseik - pewnie wkleję go i tutaj.
Fotka na dziś: XIXwieczny dwór Ledóchowskich, dominanta przestrzenna i chyba najważniejszy świecki zabytek Lipnicy.

A tak wyglądał w czasach Najjaśniejszego Pana:

A tak dziś:

Widok Lipnicy z lotu ptaka

2008-02-04T07:59:00.000-08:00

Fotki

2008-02-04T06:44:00.000-08:00

W Lipnicy mam dość liczną rodzinę, która jest w posiadaniu niezwykłych zasobów fotograficznych, m.in. zdjęć z wizyty arcyx. Karola Habsburga... co lepsze fotki skopiowałem aparatem, najważniejsze pójdą kiedys na skaner. Tymczasem fotografia jednego z okien kościoła pw. Św. Leonarda (dla porządku - de Noblac, świętych Leonardów mamy bowiem sześciu). Uwagę zwracają sześcioboczne gomółki, obecnie wymontowane i zdeponowane w zbiorach muzealnych - jakżeby inaczej - w Krakowie.

Początek...

2008-02-04T06:38:00.000-08:00

No to zaczynamy :)
Jestem studentem architektury na krakowskiej Polibudzie i niebawem rozpoczynam 10 semestr studiów. BlOOgasek został założony w celach informacyjnych, edukacyjnych i promocyjnych a tyczyć się będzie mojej pracy dyplomowej. Ma też na celu motywować mnie do regularnej - i w miarę częstej - pracy.
Roboczy tytuł dyplomu to "Rewaloryzacja obszaru staromiejskiego Lipnicy Murowanej".... i na początek "kilka fotek żeby wkurzyć cenzurę":

To zdjęcie wzgórza staromiejskiego, widzianego od północy. Z tej strony, niejako na szczycie stoi gotycki kościół pw. Św. Andrzeja Apostoła, jedna z trzech istniejących obecnie lipnickich świątyń. Obecnie, bo łącznie było 5, co świadczy o niegdysiejszym znaczeniu miasta.

Osobnym tematem jest stary cmentarz lipnicki: miejscami w opłakanym stanie, zniszczony, płyty nagrobne połamane i zanurzone w błocie... rozpacz. Obecny proboszcz rozpoczął jednak prace na tej nekropolii - raport już niebawem!